Een warmtepomp maakt geen warmte, hij verplaatst haar. Een koudemiddel neemt warmte op uit buitenlucht, bodem of grondwater, een compressor tilt die naar een hogere temperatuur en je verwarming krijgt haar binnen. Volgens Milieu Centraal levert 1 kWh stroom zo 3 tot 5 kWh warmte.
Dat klinkt als een trucje, maar het is gewone natuurkunde. Je koelkast doet hetzelfde, alleen pompt die de warmte van binnen naar buiten. Hieronder lees je hoe het circuit werkt, waarom de temperatuur van je verwarmingswater zoveel uitmaakt, wat een kWh warmte kost en wat er per 1 januari 2027 verandert. Een overzicht van alle typen en merken vind je op onze pagina over warmtepompen.
Hoe werkt een warmtepomp in 4 stappen?
Een warmtepomp laat een koudemiddel rondgaan in een gesloten circuit. Dat middel verdampt, wordt samengeperst, condenseert en zet weer uit. Bij het verdampen neemt het warmte op uit de bron, bij het condenseren geeft het die warmte af aan het water van je verwarming.
Verdampen. Het koudemiddel komt koud en vloeibaar de verdamper binnen. Het kookpunt ligt zo laag dat zelfs lucht van min 10 graden warmer is dan het middel. Het neemt die warmte op en verdampt, net zoals water op je huid verdampt en je daardoor kou voelt.
Comprimeren. De compressor perst het gas samen. Hogere druk betekent een hogere temperatuur: het gas verlaat de compressor ruim warmer dan het water dat je radiatoren nodig hebben. Deze stap kost stroom. Het is ook het enige deel van het proces waarvoor je betaalt.
Condenseren. In de condensor, een warmtewisselaar, geeft het hete gas zijn warmte af aan het cv-water. Het koudemiddel koelt daarbij af en wordt weer vloeibaar.
Expanderen. Het expansieventiel laat de druk in één keer zakken. De temperatuur van het koudemiddel duikt ver onder de buitentemperatuur en de cyclus begint opnieuw.
In de praktijk zie je dat een goed afgestelde warmtepomp vooral lang en rustig draait. Een moderne invertercompressor past zijn toerental aan de warmtevraag aan; dat heet moduleren. Een te zwaar gekozen toestel slaat juist steeds kort aan en uit. Installateurs noemen dat pendelen, en het kost rendement en levensduur.
Ook het koudemiddel zelf doet ertoe. Veel nieuwe warmtepompen werken met R290, oftewel propaan. Propaan heeft een broeikaspotentieel (GWP) van bijna nul. Fabrikanten noemen waarden tussen 0,02 en 3, afhankelijk van de rekenmethode. Het oudere R32 zit daar ruim boven. Veel R290-toestellen halen bovendien een aanvoertemperatuur tot 70 of 75 graden, wat helpt in huizen met radiatoren.
Waar haalt een warmtepomp zijn warmte vandaan?
Een warmtepomp haalt warmte uit buitenlucht, de bodem, grondwater of afgezogen ventilatielucht. De bron bepaalt het rendement en de aanschafprijs. In Nederland kiezen de meeste mensen een lucht-waterwarmtepomp, omdat die zonder boring werkt en het betaalbaarst is.
Volgens de Klimaat- en Energieverkenning 2026 stonden er eind 2025 zo'n 661.000 lucht-waterwarmtepompen en 168.000 bodem-waterwarmtepompen in Nederlandse woningen. De belangrijkste typen op een rij:
Lucht-water. Een buitenunit haalt warmte uit de lucht en verwarmt het water van je cv-systeem. Vaak hoort er een boiler voor warm tapwater bij.
Bodem-water. Een gesloten lus in de grond levert warmte van een bron die het hele jaar ongeveer even warm is. Het rendement is hoger, maar de boring maakt hem flink duurder.
Lucht-lucht. Dit is technisch een airco die ook verwarmt: hij blaast warme lucht de kamer in. Lees meer over verwarmen met een airco.
Ventilatiewarmtepomp. Haalt warmte uit de lucht die je ventilatiesysteem afzuigt. Er komt geen buitenunit aan te pas, zie ook warmtepompen zonder buitenunit.
Daarnaast verschilt de opzet. Een hybride warmtepomp werkt samen met je cv-ketel: de pomp doet het meeste werk, de ketel springt bij op koude dagen en levert meestal het warme tapwater. Een all-electric warmtepomp doet alles zelf en vervangt de ketel volledig.
Wat betekenen COP en SCOP, en waarom telt de watertemperatuur?
De COP vertelt hoeveel warmte een warmtepomp maakt per kWh stroom, gemeten op één moment. De SCOP is het gemiddelde over een heel stookseizoen en zegt dus meer over je energierekening. Beide dalen naarmate de pomp warmer water moet maken.
Een COP van 4 betekent: 1 kWh stroom erin, 4 kWh warmte eruit. De andere 3 kWh komt kosteloos uit de bron. Hoe kleiner het temperatuurverschil tussen buitenlucht en verwarmingswater, hoe minder de compressor hoeft te doen.
Een voorbeeld uit de praktijk maakt dat concreet. Voor de Vaillant aroTHERM plus van 5 kW geeft de fabrikant een SCOP van 4,7 bij een aanvoertemperatuur van 35 graden, zoals bij vloerverwarming. Bij 55 graden, een typische waarde voor radiatoren, zakt dat naar 3,4. Dat is ruim een kwart minder rendement uit precies hetzelfde apparaat.
Waar het vaak misgaat, is de stooklijn. Die regelt hoe warm het verwarmingswater wordt bij een bepaalde buitentemperatuur. Uit voorzorg zetten installateurs hem soms ruim hoog. In het voorbeeld hierboven kost elke graad extra aanvoertemperatuur gemiddeld zo'n anderhalf procent SCOP. Laat de stooklijn na de eerste koude weken dus stap voor stap terugzetten tot het net comfortabel blijft.
Wat kost een kWh warmte uit een warmtepomp vergeleken met gas?
Met de gemiddelde tarieven van begin augustus 2026 kost een kWh warmte uit een hr-ketel zo'n 17 cent. Een warmtepomp met een SCOP van 4 levert diezelfde kWh voor ongeveer 7 cent, bij een SCOP van 3 is dat 9 cent. Pas onder een SCOP van circa 1,6 wordt de warmtepomp duurder dan gas.
Warmtebron | Rekensom | Kosten per kWh warmte |
|---|---|---|
Hr-ketel op gas | € 1,48 / 8,8 kWh | ca. € 0,17 |
Warmtepomp, SCOP 3 | € 0,27 / 3 | ca. € 0,09 |
Warmtepomp, SCOP 4 | € 0,27 / 4 | ca. € 0,07 |
Elektrische cv-ketel (COP 1) | € 0,27 / 1 | ca. € 0,27 |
Stel dat je 1.000 kuub gas per jaar verstookt voor verwarming. Dat is ongeveer 8.800 kWh warmte, goed voor € 1.480 aan gas. Een warmtepomp met een SCOP van 4 heeft daarvoor zo'n 2.200 kWh stroom nodig, ongeveer € 600. Tapwater, onderhoud, vastrecht en de aanschaf zitten hier nog niet in. Hoe snel de investering terugkomt, lees je op onze pagina over de terugverdientijd van een warmtepomp.
Heb je zonnepanelen? Op 1 januari 2027 stopt de salderingsregeling. Stroom die je overdag teruglevert, kun je dan niet meer wegstrepen tegen de stroom die je warmtepomp 's avonds verbruikt. Een warmtepomp die je slim aanstuurt, bijvoorbeeld om tapwater op te warmen als de zon schijnt, haalt meer uit je eigen opwek.
Werkt een warmtepomp ook als het vriest?
Ja. Ook lucht van min 15 graden bevat nog warmte die het koudemiddel kan opnemen. Wel dalen het rendement en het vermogen dat de pomp kan leveren naarmate het kouder wordt. Een goed gedimensioneerde warmtepomp vangt dat op zonder dat je huis afkoelt.
De Consumentenbond test lucht-waterwarmtepompen daarom ook bij min 10 graden en verwacht dan nog een aanvoertemperatuur van 55 graden voor radiatoren. Voor de zeldzame vorstdagen daaronder hebben veel all-electric toestellen een elektrisch bijverwarmingselement. Bij een hybride systeem neemt de cv-ketel het over.
Rond het vriespunt bij vochtig weer gebeurt iets wat veel mensen verrast. De lamellen van de buitenunit bevriezen en de pomp draait kort de stroomrichting om om ze te ontdooien. Je ziet dan een wolk damp uit de buitenunit komen en een paar minuten komt er geen warmte binnen. Dat is een normale ontdooicyclus, geen storing. Zorg wel dat het smeltwater weg kan, anders bevriest het onder de unit.
Is jouw huis geschikt voor een warmtepomp?
Je huis is geschikt voor een warmtepomp als het comfortabel warm blijft met verwarmingswater van ongeveer 50 graden. Dat test je zelf met de 50-gradentest van Milieu Centraal: zet je cv-ketel twee weken op 50 graden en kijk of het in alle kamers behaaglijk blijft.
Let bij die test vooral op de koudste dagen. Wordt het in één kamer niet warm, dan is vaak één te kleine radiator de boosdoener. Die vervangen is veel goedkoper dan het hele huis aanpakken. Blijft het overal te koud, dan is isoleren de eerste stap of past een hybride warmtepomp voorlopig beter.
Kijk daarnaast naar drie praktische punten:
Ruimte binnen. Een all-electric warmtepomp heeft meestal een boiler voor tapwater nodig, en die vraagt een plek in bijvoorbeeld de bijkeuken of op zolder.
Plek buiten en geluid. Volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving mag de buitenunit op de erfgrens met de buren maximaal 40 dB(A) produceren tussen 19.00 en 07.00 uur en 45 dB(A) overdag. Afstand en een goede opstelling maken hier het verschil.
Je meterkast. Een all-electric pomp vraagt vaak een eigen groep en soms een zwaardere aansluiting. Laat de installateur dit meenemen in de offerte.
Wat verandert er voor warmtepompen per 1 januari 2027?
Per 1 januari 2027 veranderen drie dingen die je keuze beïnvloeden. De ISDE-subsidie voor lucht-waterwarmtepompen daalt, nieuwe warmtepompen met het koudemiddel R32 verdwijnen grotendeels van de markt en de salderingsregeling voor zonnepanelen stopt.
In 2026 krijg je via de ISDE € 225 per kilowatt vermogen voor een lucht-waterwarmtepomp, bovenop een startbedrag en een eventuele bonus voor een A+++-label. RVO is van plan dat bedrag in 2027 te verlagen naar € 120 per kilowatt; de definitieve regeling volgt nog. Koop je vóór of op 31 december 2026 en laat je pas in 2027 installeren, dan geldt een overgangsregeling: met het aankoopbewijs krijg je nog het bedrag van 2026. Alle voorwaarden staan op onze pagina over warmtepomp subsidie.
De Europese F-gassenverordening verbiedt vanaf 1 januari 2027 nieuwe monoblock-warmtepompen tot 50 kW en lucht-water-splitsystemen tot 12 kW met een koudemiddel met een GWP van 150 of hoger. R32 valt daaronder. Fabrikanten mogen zulke toestellen vanaf dan niet meer op de markt brengen, op enkele uitzonderingen voor veiligheid na. Heb je al een warmtepomp met R32, dan mag die gewoon blijven draaien.
Verder werkt het kabinet aan een normering waarmee vanaf 2029 bij vervanging van een cv-ketel in een geschikte woning minimaal een hybride warmtepomp nodig wordt. De precieze invulling ligt nog niet vast.
Veelgestelde vragen over de werking van een warmtepomp
Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp per jaar?
Deel je warmtevraag door de SCOP. Wie nu 1.000 kuub gas verstookt voor verwarming, heeft met een SCOP van 4 ongeveer 2.200 kWh stroom nodig. Warm tapwater komt daar nog bij.
Kan een warmtepomp ook koelen?
Veel warmtepompen kunnen het circuit omkeren en dan warmte uit huis afvoeren. Een lucht-luchtsysteem koelt net als een airco. Een bodem-waterpomp kan vaak passief koelen met de koele bodem, wat weinig stroom kost. Via vloerverwarming koel je wel een stuk minder krachtig dan met een airco.
Hoe lang gaat een warmtepomp mee?
Voor een lucht-waterwarmtepomp is een levensduur van 15 tot 20 jaar gangbaar, mits hij goed onderhouden wordt. De bodemlus van een bodem-waterpomp kan veel langer meegaan dan het toestel zelf.
Heb ik een buffervat nodig?
Niet altijd. Een buffervat helpt als je systeem weinig water bevat of als veel kamers tegelijk dichtgaan met thermostaatknoppen. Moderne modulerende pompen werken vaak zonder. Je installateur bepaalt dit op basis van de minimale waterstroom die het toestel nodig heeft.
Werkt een warmtepomp met gewone radiatoren?
Vaak wel, zeker in een redelijk geïsoleerd huis. De 50-gradentest laat zien of je radiatoren groot genoeg zijn. Zo niet, dan volstaat het meestal om een of twee radiatoren te vervangen door een groter of lage-temperatuurmodel.
Maakt een warmtepomp veel lawaai?
Binnen hoor je weinig. De buitenunit maakt het meeste geluid, vooral bij vol vermogen in de winter. De wettelijke grens ligt op 40 dB(A) 's nachts op de erfgrens. Kies een stil model en een plek op afstand van de slaapkamerramen van de buren.
Jouw volgende stap
Begin met de 50-gradentest in een koude week en pak je gasverbruik van vorig jaar erbij. Met die twee gegevens kan een installateur een warmteverliesberekening maken en het juiste vermogen kiezen. Vergelijk daarna modellen en offertes via onze pagina over een warmtepomp kopen. Twijfel je over het moment, kijk dan naar de ISDE-overgangsregeling: kopen vóór 31 december 2026 levert volgens de huidige plannen € 105 per kilowatt meer subsidie op.
